صفحه نخست اخبار / اخبار تیتر یک / خبر / خبر تیتر یک

پلیمرهای فوق‌جاذب؛ هم‌زمان قهرمان بهداشت جهانی و ناجی کشاورزی در بحران کم‌آبی طلای سفید صنعت پلاستیک پلیمرهای فوق‌جاذب که روزگاری تنها در پوشک نوزادان خلاصه می‌شدند، اکنون به یکی از پرسودترین بخش‌های صنعت پلاستیک تبدیل شده‌اند. پیش‌بینی می‌شود ارزش این بازار تا سال ۲۰۳۰ با رشد مرکب ۵٫۲ درصدی به ۱۲٫۸ میلیارد دلار برسد. این جهش ۴۰ درصدی در حالی رقم می‌خورد که افزایش جمعیت سالمندان در کشورهای توسعه‌یافته و بحران کم‌آبی در مناطق خشک، دو نیروی محرک اصلی این تحول هستند. با این حال، نگرانی‌های زیست‌محیطی و نوسانات قیمت مواد اولیه، شرکت‌های فعال در این حوزه را به سمت سرمایه‌گذاری در پلیمرهای زیست‌پایه و فناوری‌های نوین بازیافت سوق داده است.

بازار جهانی پلیمرهای فوق‌جاذب (SAP) که در سال ۲۰۲۴ ارزشی معادل ۹٫۱ میلیارد دلار داشته، پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد مرکب سالانه ۵٫۲ درصد تا سال ۲۰۳۰ به مرز ۱۲٫۸ میلیارد دلار برسد. این رشد چشمگیر که معادل جهشی حدود ۴۰ درصدی در کمتر از یک دهه است، عمدتاً مدیون دو روند جمعیتی و اقلیمی می‌باشد: از یک سو افزایش جمعیت سالمندان در کشورهای توسعه‌یافته و بهبود استانداردهای بهداشتی در کشورهای در حال توسعه که تقاضا برای پوشک و محصولات بهداشتی را به‌شدت افزایش داده است، و از سوی دیگر بحران فزاینده کم‌آبی که کشاورزان را به سمت استفاده از این مواد برای افزایش راندمان آبیاری و کاهش مصرف آب سوق داده است.

پلیمرهای فوق‌جاذب که معروف‌ترین نمونهٔ آن پلی‌آکریلات سدیم است، به‌دلیل توانایی استثنایی در جذب و نگهداری حجم بالایی از مایعات (تا چندین برابر وزن خود)، به‌عنوان ماده‌ای حیاتی در صنایع مختلف شناخته می‌شوند. بزرگ‌ترین سهم مصرف این محصولات که بیش از ۶۰ درصد از کل بازار را به خود اختصاص داده، مربوط به صنعت محصولات بهداشتی و مراقبت شخصی از جمله پوشک نوزادان، محصولات بی‌اختیاری بزرگسالان و نواربهداشتی است. با این حال، بخش کشاورزی به‌عنوان سریع‌ترین حوزهٔ کاربرد در حال رشد معرفی شده است؛ چراکه این مواد با جذب آب و رهاسازی تدریجی آن در خاک، به کاهش دفعات آبیاری، بهبود عملکرد محصولات و مقابله با اثرات خشکسالی کمک مؤثری می‌کنند. علاوه بر این، صنعت بسته‌بندی نیز از این پلیمرها به‌عنوان جاذب رطوبت برای افزایش ماندگاری مواد غذایی و دارویی استفاده می‌کند که بر تنوع کاربردهای این ماده ارزشمند می‌افزاید.

با وجود چشم‌انداز مثبت و روند صعودی بازار، صنعت پلیمرهای فوق‌جاذب با چالش‌های جدی نیز روبروست. مهم‌ترین این موانع، نوسانات شدید قیمت مواد اولیه نظیر اسید اکریلیک و پروپیلن است که به‌شدت تحت تأثیر قیمت نفت و تنش‌های ژئوپلیتیکی قرار دارد و هزینه‌های تولید را به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر، نگرانی‌های زیست‌محیطی پیرامون تجزیه‌ناپذیری این پلیمرها در طبیعت و تجمع آن‌ها در محل‌های دفن زباله، فشار نظارتی فزاینده‌ای را از سوی اتحادیهٔ اروپا و سایر نهادهای بین‌المللی به همراه داشته است. این فشارها، شرکت‌های فعال در این حوزه را ناگزیر به سرمایه‌گذاری گسترده در تحقیق و توسعه برای تولید پلیمرهای زیست‌پایه و قابل کمپوست کرده است.

از منظر بخش‌بندی محصول، پلی‌آکریلات سدیم با سهمی بیش از ۷۰ درصد از کل بازار، گزینه‌ای غالب و بیرقیب محسوب می‌شود که دلیل اصلی آن، هزینهٔ پایین تولید و کارایی بالای این ماده است. در مقابل، پلی‌آکریلات پتاسیم به‌دلیل مزیت‌های ویژه‌اش در تغذیه خاک، در کاربردهای کشاورزی و باغبانی محبوبیت بیشتری دارد و سایر پلیمرها نظیر انواع نشاسته‌ای، سلولزی و پلی‌وینیلی، سهم ناچیزی از بازار را در اختیار دارند. نگاهی به چشمانداز منطقه‌ای نشان می‌دهد که آسیا-اقیانوسیه با قدرت گرفتن از صنعتی‌سازی سریع، جمعیت جوان و رو به رشد، و دسترسی آسان به مواد اولیه، نه‌تنها بزرگ‌ترین بازار مصرف، بلکه موتور محرک اصلی رشد این صنعت در سال‌های آینده خواهد بود. چین، هند و کشورهای جنوب شرق آسیا در صدر این تحول قرار دارند. در سوی دیگر، آمریکای شمالی به‌عنوان بازاری بالغ با رشد پایدار و اروپا به‌عنوان پیشگام در توسعهٔ محصولات پایدار و زیست‌تخریب‌پذیر، دو قطب مهم دیگر این صنعت محسوب می‌شوند. همچنین در خاورمیانه و آفریقا، با افزایش تنش‌های آبی، استفاده از این پلیمرها در کشاورزی و مدیریت منابع آب روندی فزاینده به خود گرفته است.

در عرصهٔ رقابتی، این بازار صحنهٔ رویارویی غول‌های شیمیایی جهان است. شرکت‌هایی نظیر BASF و Evonik از آلمان، Nippon Shokubai، Sanyo Chemical و Sumitomo Seika از ژاپن، LG Chem از کره جنوبی، Formosa Plastics از تایوان، و Yixing Danson Technology از چین، از جمله بازیگران کلیدی هستند که با سرمایه‌گذاری کلان در تحقیق و توسعه، به دنبال افزایش ظرفیت جذب، کاهش هزینه‌ها و تولید محصولات دوستدار محیط‌زیست هستند. پیش‌بینی می‌شود آینده این صنعت در سه مسیر اصلی ترسیم شود: نخست، توسعهٔ پلیمرهای زیستی مبتنی بر منابع تجدیدپذیر برای رفع نگرانی‌های زیست‌محیطی؛ دوم، ورود به عرصهٔ اقتصاد چرخشی از طریق فناوری‌های نوین بازیافت؛ و سوم، هوشمندسازی در کشاورزی با تلفیق پلیمرهای فوق‌جاذب و حسگرهای دقیق برای مدیریت هوشمندانهٔ آبیاری. در مجموع، به‌نظر می‌رسد صنعت پلیمرهای فوق‌جاذب با تکیه بر نوآوری و انطباق با الزامات زیست‌محیطی، مسیر صعودی خود را در دههٔ پیش‌رو ادامه خواهد داد و آسیا-اقیانوسیه به‌عنوان قطب بلامنازع این تحول، نقشی کلیدی در شکل‌دهی به آیندهٔ این بازار ۱۲٫۸ میلیارد دلاری ایفا خواهد کرد.

لینک منبع